موضوع چیست؟
تعداد زنان مبتلا به دیابت ملیتوس بارداری (gestational diabetes mellitus; GDM) در دنیا در حال افزایش است. GDM یک نوع عدم تحمل نسبت به گلوکز است که منجر به بالا رفتن سطح قند خون شده و برای اولین بار در طول دوران بارداری تشخیص داده میشود و معمولا پس از تولد نوزاد برطرف میشود. مراقبت استاندارد توصیههایی را برای اصلاح سبک زندگی در خصوص رژیم غذایی و فعالیت فیزیکی دربرمیگیرد. روش درمانی برای برخی زنان داروهای خوراکی ضد‐دیابت از جمله متفورمین (metformin) و گلیبنکلامید (glibenclamide) را که به عنوان جایگزین یا به موازات تزریق انسولین برای کنترل قند خون میتوانند استفاده شوند، در بر میگیرد. این مرور با هدف بررسی موشکافانه مزایای استفاده از داروی خوراکی ضد‐دیابت برای درمان GDM در زنان باردار به اجرا درآمد. مرور دیگری از گروه کاکرین به مقایسه تاثیرات انسولین با درمانهای فارماکولوژیک خوراکی ضد‐دیابت میپردازد (Brown 2016).
چرا این موضوع مهم است؟
زنانی که GDM در آنها تشخیص داده میشود در معرض خطر بالاتری از تجربه عوارض از جمله فشار خون بالا در دوران بارداری و در زمان زایمان قرار دارند. این دسته از زنان دارای خطر بالایی از نظر ابتلا به دیابت در مراحل بعدی از زندگیشان هستند. نوزادان زنان مبتلا به GDM میتوانند به لحاظ جثه، بزرگتر از نوزادان معمولی باشند و این میتواند منجر به بروز آسیبهایی برای مادر و کودک حین زایمان شود. احتمال اینکه زایمان به صورت القایی انجام شده یا نوزاد از طریق زایمان سزارین متولد شود، بیشتر است. نوزادان این دسته از مادران در معرض خطر ابتلا به دیابت در دوران کودکی یا بزرگسالی قرار دارند. بنابراین یافتن بهترین داروها برای درمان زنان و پیشگیری از بروز عوارض منتسب به GDM مهم است.
ما چه شواهدی به دست آوردیم؟
در 14 می 2016 برای یافتن مطالعات مرتبط به جستوجو پرداختیم. 11 کارآزمایی تصادفیسازی و کنترل شده را شامل 1487 مادر و نوزادانشان وارد مرور کردیم (اما تنها دادههای مربوط به هشت کارآزمایی قابلیت ورود به متاآنالیز را داشتند). شواهد به واسطه کیفیت و تعداد مطالعات محدود بودند و ما به رعایت احتیاط در تفسیر نتایج توصیه میکنیم.
معیارهای مربوط به تشخیص GDM و اهداف درمانی بین مطالعات متفاوت بودند و هر یک از پیامدها بر مبنای مطالعات محدودی شامل تعداد کمی از زنان قرار دارند. سه مطالعه به مقایسه داروی خوراکی با دارونما (placebo)/مراقبت استاندارد پرداخته بودند اما یافتههای گزارش شده از یک مطالعه مجزا به دست آمدند (375 زن). کیفیت شواهد بسیار پائین یا پائین بود. ما هیچ تفاوتی بین گروه تحت درمان با داروی خوراکی و دارونما از نظر خطر ابتلا به فشار خون بالا، تولد از طریق زایمان سزارین، القای زایمان (induction of labour) یا ترومای پرینه (perineal trauma) به دست نیاوردیم. بین گروهها از نظر تعداد نوزادانی که در بدو تولد نسبت به سن بارداریشان بزرگتر بودند، سطح قند خون در آنها پائین بوده یا در بدو تولد میمیرند، تفاوت آشکاری وجود نداشت. دو مطالعه (434 زن) هیچ تفاوتی بین گروه تحت درمان با داروی خوراکی و دارونما از نظر نیاز به انسولین (insulin) گزارش نکردند.
شش مطالعه به مقایسه متفورمین (metformin) با گلیبنکلامید (glibenclamide) پرداخته بودند. سطح کیفیت شواهد بسیار پائین تا متوسط بود. هیچ تفاوتی بین متفورمین و گلیبنکلامید از نظر خطر فشار خون بالا (سه مطالعه، 508 زن، شواهد با کیفیت متوسط)، تولد از طریق زایمان سزارین (چهار مطالعه، 554 زن، شواهد با کیفیت پائین)، ترومای پرینه (دو مطالعه، 308 زن، شواهد با کیفیت پائین) یا القای زایمان (یک مطالعه، 159 زن، شواهد با کیفیت پائین) نیافتیم. هیچ تفاوتی بین متفورمین و گلیبنکلامید از نظر تولد نوزاد با سطح قند خون پائین (چهار مطالعه، 554 نوزاد؛ شواهد با کیفیت پائین)، تولد نوزاد با وزن بالا نسبت به سن حاملگی (دو مطالعه، 246 نوزاد) یا مرگ در بدو تولد (همگی دارای شواهد با کیفیت پائین یا بسیار پائین) نیافتیم. در یک مطالعه، نوزادان متعلق به مادرانی که متفورمین دریافت کرده بودند در معرض خطر کمتری از نظر ابتلا به هر نوع پیامد جدی (قند خون پائین، زردی (jaundice)، وزن بالا در بدو تولد، مشکلات تنفسی، ترکیبی از صدمه در بدو تولد یا مرگومیر) قرار داشتند (شواهد با کیفیت پائین). یک مطالعه کوچک (43 زن) که به مقایسه گلیبن کلامید با آکاربوز (acarbose) پرداخته بود، هیچ تفاوتی بین دو گروه از نظر پیامدهای مربوط به مادر یا نوزاد گزارش نکرده بود.
هیچ یک از مطالعات وارد شده هیچ نوع دادهای در خصوص پیامدهای از پیش مشخص شده در این مرور شامل پیامدهای بلندمدت مربوط به مادر یا نوزاد در دوران کودکی یا بزرگسالی گزارش نکرده بودند.
این یافتهها چه معنایی دارند؟
شواهد در دسترس با کیفیت بالا برای هدایت ما درباره اینکه داروی خوراکی برای زنان مبتلا به دیابت بارداری و نوزادانشان در مقایسه با دارونما پیامدهای بهتری دارد یا خیر، یا اینکه یک داروی خوراکی نسبت به سایر داروهای خوراکی پیامدهای مرتبط با سلامت بهتری دارد یا خیر، کافی نیست. از آنجایی که ما هنوز در این خصوص ابهام داریم، پژوهش بیشتری لازم است. مطالعات آتی بهتر است برای گزارش پیامدهای پیشنهاد شده در این مرور به ویژه پیامدهای بلندمدت مربوط به مادر و نوزادانی که تاکنون به خوبی گزارش نشدهاند، تشویق شوند.