موضوع چیست؟
آیا مشاوره رژیم غذایی برای زنان باردار در پیشگیری از ابتلا به دیابت دوران بارداری، که تحت عنوان دیابت ملیتوس بارداری (gestational diabetes mellitus; GDM) شناخته میشود، و میتواند عوارضی برای سلامت زنان و نوزادان آنها ایجاد کند، موثر است؟
چرا این موضوع مهم است؟
زنان مبتلا به GDM با افزایش خطر ابتلا به فشار خون بالا و وجود پروتئین در ادرار خود حین بارداری (پره‐اکلامپسی)، و داشتن زایمان سزارین روبهرو هستند. نوزادان آنها ممکن است بزرگ باشند، در نتیجه، هنگام تولد دچار آسیب شوند یا سبب صدمه و آسیب به مادران خود هنگام تولد شوند. علاوه بر این، این حالت میتواند مشکلات سلامت طولانیمدت برای زنان و نوزادان آنها، از جمله افزایش خطر ابتلا به بیماریهای قلبیعروقی یا دیابتهای نوع 2، ایجاد کند. تعداد زنان مبتلا به GDM در سراسر جهان رو به افزایش است، بنابراین پیدا کردن راههای ساده و هزینه‐اثربخش برای پیشگیری از ابتلا به GDM در زنان مهم است.
کربوهیدراتها مواد مغذی اصلی موثر بر قند خون بعد از غذا هستند. شاخص گلیسمیک (glycaemic index; GI) را میتوان برای توصیف قابلیت مواد غذایی با اساس کربوهیدرات برای افزایش این سطوح مورد استفاده قرار داد. برخی رژیمهای غذایی، برای مثال، آنهایی که با غذاهای کم فیبر و GI بالا هستند، میتوانند خطر ابتلا به GDM را افزایش دهند. پیشنهاد شده که مداخلات مشاورهای تغذیهای در دوران بارداری ممکن است به زنان در پیشگیری از GDM کمک کند.
ما چه شواهدی به دست آوردیم؟
برای شناسایی مطالعات در 3 ژانویه 2016 جستوجو کردیم، و 11 کارآزمایی تصادفیسازی و کنترل شده را شامل 2786 زن باردار و نوزادان آنها در مرور گنجاندیم. کیفیت شواهد پائین یا بسیار پائین و خطر سوگیری (bias) کلی در کارآزماییها، نامشخص تا متوسط ارزیابی شد. شش کارآزمایی به مقایسه مشاوره تغذیهای با مراقبت استاندارد پرداخته بودند، چهار کارآزمایی مشاوره برای رژیم غذایی را با GI کم با مشاوره برای رژیم غذایی با GI متوسط تا بالا مقایسه کرده بود، و یک کارآزمایی هم مشاوره رژیم غذایی با فیبر بالا را با مشاوره استاندارد مورد مقایسه قرار داده بود.
کاهش احتمالی در بروز GDM برای زنانی که مشاوره تغذیهای در مقایسه با مراقبت استاندارد دریافت کرده بودند، در پنج کارآزمایی دیده شد (1279 زن، شواهد با کیفیت بسیار پائین )؛ هر چند هیچ تفاوت آشکاری در GDM بین زنان دریافت کننده GI کم در برابر زنان دریافت کننده GI متوسط تا بالا در چهار کارآزمایی دیده نشد (912 زن، شواهد با کیفیت پائین ). دو کارآزمایی (282 زن) گزارشی از تفاوت محسوس بین زنانی که مشاوره تغذیهای در برابر مراقبت استاندارد دریافت کرده بودند، از لحاظ پره‐اکلامپسی (شواهد با کیفیت پائین ) نداشتند، هر چند زنان کمتری در گروهی که مشاوره تغذیهای دریافت کرده بودند به سمت فشار خون بالای ناشی از بارداری رفتند (شواهد با کیفیت پائین ). هیچ تفاوت آشکاری بین گروه زنانی که توصیههای GI کم و GI متوسط تا بالا دریافت کرده بودند، در تعداد نوزادان با اندازه بزرگ بدن برای سن بارداری در سه کارآزمایی وجود نداشت (777 نوزاد، شواهد با کیفیت بسیار پائین). فقط یک کارآزمایی که مشاوره تغذیهای را با مراقبت استاندارد مقایسه کرده بود، گزارشی را از تعداد نوزادان فوت شده (پیش از تولد یا مدت کوتاهی پس از آن) ارائه داده بود، هیچ موردی از مرگومیر در این کارآزمایی نبود.
تفاوت واضحی برای اغلب پیامدهای دیگر در کارآزماییهایی که به مقایسه مشاوره تغذیه با مراقبت استاندارد پرداختند، وجود نداشت، از جمله زایمان سزارین، ترومای پرینه، و ضخامت چین پوست کودک در شش ماه. با این حال، در پنج کارآزمایی زنانی که مشاوره تغذیهای دریافت کرده بودند وزن کمتری در دوران بارداری خود کسب کردند (1336 زن) (شواهد با کیفیت پائین).
به طور مشابه، تفاوت روشنی برای دیگر پیامدهای ارزیابی شده در کارآزماییهایی که به مقایسه رژیم غذایی با GI کم و متوسط با مشاوره رژیم غذایی با GI بالا پرداختند، از جمله برای زایمان سزارین و افزایش وزن در دوران بارداری وجود دارد. در این کارآزمایی که به مقایسه مشاوره رژیم غذایی متمرکز بر رژیم غذایی با فیبر بالا با مشاوره استاندارد پرداخت، تفاوتهای روشنی برای هر یک از پیامدها مشاهده نشده است.
کارآزماییهای وارد شده تعداد زیادی از پیامدهای ذکر شده در این مرور را گزارش نکرده بودند، از جمله پیامدهای مربوط به سلامت طولانی‐مدت در زنان و نوزادان آنها (کودکان و بزرگسالان)، و استفاده و هزینه خدمات سلامت.
این یافتهها چه معنایی دارند؟
مداخلات مشاورهای تغذیهای برای زنان باردار ممکن است قادر به پیشگیری از GDM باشند. بر اساس کارآزماییهای فعلی، به هر حال، شواهد قطعی برای راهنمایی عملکرد هنوز در دسترس نیست. به کارآزماییهای تصادفیسازی و کنترل شده بزرگتر و به خوبی طراحی شده، برای ارزیابی تاثیرات مداخلات مشاورهای تغذیه در دوران بارداری در پیشگیری از GDM و بهبود پیامدهای سلامت دیگر برای مادران و نوزادان آنها در کوتاه‐مدت و طولانی‐مدت نیاز است. پنج کارآزمایی در حال انجام است، و چهار مورد در انتظار طبقهبندی (تعلیق در دسترس بودن برای اطلاعات بیشتر) هستند که در نسخه بهروز بعدی این مرور در نظر گرفته خواهند شد.