سوال مطالعه مروری
آیا داروهای پائین آورنده سطح گلوکز خون که افزایشدهندههای ترشح انسولین (insulin secretagogues) نامیده میشوند، میتوانند از بروز دیابت ملیتوس نوع 2 و عوارض همراه آن در افراد در معرض خطر ابتلا به آن پیشگیری کنند یا آن را به تاخیر اندازند؟
پیشینه
داروهای افزایشدهنده ترشح انسولین بهطور وسیعی برای درمان افراد مبتلا به دیابت ملیتوس نوع 2 استفاده میشوند. این داروها میتوانند به دو گروه اصلی از داروهای پائین آورنده سطح گلوکز خون تقسیم شوند که عبارتند از: سولفونیلاورهها (sulphonylureas) (برای مثال، گلیبنکلامید (glibenclamide)/گلیبورید (glyburide)؛ گلیپیزید (glipizide) و گلیکلازید (gliclazide)) و آنالوگهای مگلیتینید (meglitinide analogues) (ناتگلینید (nateglinide) و رپاگلینید (repaglinide)). این داروها با تحریک ترشح انسولین در بدن، سطوح گلوکز خون را پائین آورده و به تبع آن سطوح انسولین را بالا میبرند. افراد مبتلا به سطوح نسبتا بالای گلوکز اغلب در معرض خطر بالای ابتلا به دیابت نوع 2 (که مرحله پیش‐دیابت (prediabetes) نامیده میشود) قرار دارند. بنابراین به افراد با سطوح نسبتا بالای گلوکز توصیه میشود تا ورزش کنند و مصرف کالری را پائین بیاورند (تغییر رفتار یا مداخلات «سبک زندگی») تا از ابتلا به دیابت نوع 2 پیشگیری شود. در حال حاضر مشخص نیست که داروهای افزایشدهنده ترشح انسولین باید برای افراد مبتلا به افزایش گلوکز خون که معیارهای تشخیصی دیابت ملیتوس نوع 2 را فعلا ندارند، تجویز شود یا خیر. ما میخواستیم دریابیم که این داروها میتوانند از ابتلا به دیابت ملیتوس نوع 2 در افراد مبتلا به سطح نسبتا بالای گلوکز پیشگیری کنند یا آن را به تاخیر اندازند یا خیر. همچنین، در پی آن بودیم که تاثیرات آنها را بر پیامدهایی که از نظر بیمار مهم هستند، مانند عوارض دیابت (مثلا بیماری کلیه و چشم، حملات قلبی، سکته مغزی)، مرگومیر به هر علتی، کیفیت زندگی مرتبط با سلامت و عوارض جانبی داروها، تجزیهوتحلیل کنیم.
ویژگیهای مطالعه
منابع علمی پزشکی و پایگاههای ثبت کارآزماییهای در حال انجام را برای شناسایی کارآزماییهای تصادفیسازی و کنترل شده با دوره حداقل 12 هفتهای برای مقایسه تجویز داروهای افزایشدهنده ترشح انسولین با داروی کاهش دهنده گلوکز، دارونما (placebo) یا عدم‐مداخله جستوجو کردیم. این کارآزماییها مطالعاتی بالینی هستند که در آنها افراد بهطور تصادفی به یکی از دو یا چند گروه تقسیم میشوند به نحوی که میتوان تاثیرات مداخلات مختلف را مستقیما مقایسه کرد. شرکتکنندگان وارد شده در مطالعات میبایست سطوح گلوکز بالاتر از حد نرمال داشتند، اما این مقدار باید زیر حدی میبود که برای تشخیص دیابت ملیتوس نوع 2 استفاده میشود. یافتههای چندین مطالعه را با هم ترکیب کردیم تا به سوالات مطالعه مروریمان پاسخ دهیم. شش کارآزمایی تصادفیسازی و کنترل شده را پیدا کردیم. در مجموع 10,018 شرکتکننده وارد شدند. طول دوره مداخلات بین شش ماه تا پنج سال متغیر بود.
این شواهد تا اپریل 2016 بهروز است.
نتایج کلیدی
شرکتکنندگان اندکی به دنبال درمان با سولفونیلاورهها فوت کردند. سولفونیلاورهها (اکثر شواهد مرتبط بود به داروی گلیمپیرید) در مقایسه با دارونما خطر ابتلا را به دیابت ملیتوس نوع 2 کاهش ندادند. در هیچ مطالعهای عوارض جانبی جدی، حملات قلبی غیر‐کشنده، سکته مغزی غیر‐کشنده، نارسایی قلبی، کیفیت زندگی مرتبط با سلامت یا تاثیرات اجتماعیاقتصادی با سولفونیلاورهها گزارش نشد.
فقط در یک مطالعه به دادههای مربوط به آنالوگ مگلیتینید (ناتگلینید) اشاره شد. این مطالعه بزرگ شامل 95% از کل شرکتکنندگان مرور ما بود. ما نتوانستیم شواهد محکمی را برای پیامدهای مرگومیر به هر علتی، خطر ابتلا به دیابت ملیتوس نوع 2 یا عوارض جانبی جدی به دست آوریم. در این مطالعه گزارشی درباره کیفیت زندگی مرتبط با سلامت و تاثیرات اجتماعیاقتصادی وجود نداشت.
مطالعات بعدی باید پیامدهایی را که از نظر بیمار مهم هستند و، خصوصا، عوارض جانبی داروها را بررسی کنند، زیرا مطمئن نیستیم که وضعیت «پیش‐دیابت» فقط وضعیتی است که بهطور دلخواه به وسیله معیارهای آزمایشگاهی تعریف میشود یا واقعا یک عامل خطرساز برای دیابت ملیتوس نوع 2 به شمار میرود که میتواند قابل درمان باشد.
کیفیت شواهد
همه مطالعات وارد شده در روش اجرا یا در چگونگی گزارش موارد کلیدی، نقایصی را داشتند. برای مقایسههای مجزا تعداد شرکتکنندگان اندک بود و این موجب بروز خطر بالای خطاهای تصادفی (random errors) میشود (بازی شانس).