سوال مطالعه مروری
آیا مداخلات دارویی باعث کاهش وزن در کودکان و نوجوانان چاق میشود و آیا استفاده از آنها ایمن است؟
پیشینه
در سراسر جهان کودکان و نوجوانان بیشتری مبتلا به اضافه وزن و چاقی میشوند. این کودکان و نوجوانان، بیشتر در معرض مشکلات سلامت قرار دارند، چه در دوران کودکی و نوجوانی و چه در سنین بالاتر. اطلاعات بیشتری در مورد آنچه که برای درمان این مشکل به بهترین نحو جواب میدهد، مورد نیاز است، به این معنی که به اصطلاح تغییر سبک زندگی (رژیم غذایی، ورزش و مشاوره) اثربخشی محدودی دارند.
ویژگیهای مطالعه
ما 21 مطالعه تصادفیسازی و کنترل شده (مطالعات بالینی که افراد بهطور تصادفی در یکی از دو یا چند گروه درمانی قرار میگیرند) را پیدا کردیم که به مقایسه داروهای مختلف در کنار مداخله تغییر رفتار مانند رژیم غذایی، ورزش یا هر دو (= گروههای مداخله) اغلب در برابر دارونما (placebo) (یک داروی ظاهری) همراه با مداخله تغییر رفتار (= گروههای کنترل) پرداختند. ما همچنین هشت مطالعه در حال انجام را شناسایی کردیم (مطالعاتی که در حال حاضر درحال اجرا هستند اما هنوز کامل نشدهاند). در مجموع 2484 کودک و نوجوان در این مطالعات شرکت کردند. طول دوره مداخله از 12 هفته تا 48 هفته و طول مدت پیگیری از شش ماه تا 100 هفته متغیر بود.
نتایج کلیدی
مطالعات وارد شده به بررسی متفورمین (metformin) (10 مطالعه)، سیبوترامین (sibutramine) (شش مطالعه)، اورلیستات (orlistat) (چهار مطالعه) و یک گروه مطالعه، ترکیب متفورمین و فلوکستین (fluoxetine) را بررسی کردند. مطالعات در حال اجرا، به ارزیابی متفورمین (چهار مطالعه)، توپیرامات (topiramate) (دو مطالعه) و اگزناتید (exenatide) (دو مطالعه) میپردازند.
بیشتر مطالعات گزارشهای خود را روی شاخص توده بدنی (BMI) و وزن بدن ارائه کردند: BMI معیار چربی بدن است و از اندازههای وزن و قد محاسبه میشود (kg/m2). در کودکان، BMI اغلب به شکلی اندازهگیری میشود که با بزرگترشدن کودک، جنسیت، وزن و قد وی را در آن دخیل میکنند (نمره BMI z). میانگین تغییر BMI در گروههای کنترل بین 1.8 kg/m2 کاهش تا 0.9 kg/m2 افزایش بود، در حالیکه میان تمامی گروههای مداخله، متوسط کاهش برجستهتر گزارش شد (کاهش 1.3 kg/m2). اثر مشابهی در مورد تغییر وزن دیده شد: بهطور متوسط، کودکان و نوجوانان در گروههای مداخله نسبت به کودکان و نوجوانان در گروههای کنترل، 3.9 کیلوگرم بیشتر وزن از دست دادند. نویسندگان مطالعه عوارض جانبی جدی را به طور متوسط در 24 نفر از هر 1000 شرکتکننده در گروههای مداخله نسبت به میانگین 17 نفر از هر 1000 شرکتکننده در گروههای کنترل گزارش کردند. تعداد شرکتکنندگانی که به دلیل عوارض جانبی مطالعه را ترک کردند، 40 نفر از هر 1000 نفر در گروههای مداخله و 27 نفر از هر 1000 نفر در گروههای کنترل بود. شایعترین عوارض جانبی در مطالعات اورلیستات و متفورمین، گوارشی (مانند اسهال و درد خفیف شکم) بود. عوارض جانبی شایع در کارآزماییهای سیبوترامین شامل افزایش ضربان قلب (تاکیکاردی)، یبوست و فشار خون بالا بود. مطالعه فلوکستین خشکی دهان و شل شدن مدفوع را نشان داد. در یک مطالعه، کیفیت زندگی مرتبط با سلامت (معیاری از عملکرد جسمانی، روانی، عاطفی و اجتماعی) گزارش شد و تفاوت معنیداری بین گروه مداخله و کنترل وجود نداشت. هیچ مطالعهای نظرات شرکتکنندگان را در رابطه با مداخله یا اثرات اقتصادی‐اجتماعی آن را گزارش نکرد. فقط یک مطالعه در مورد عوارض بیماری (morbidity) (یک بیماری چند بار در یک جای خاص رخ میدهد) مرتبط با مداخله گزارشی را ارائه کرد که نشان داد بعد از درمان با اورلیستات، سنگ صفراوی بیشتری وجود داشت. نویسندگان این مطالعه یک مورد خودکشی را در گروه مداخله اورلیستات گزارش کردند. با این حال، مطالعات به اندازه کافی طولانی نبودند تا بتوانند مرگومیر ناشی از هر علتی را بررسی کنند. هیچ مطالعهای در مورد درمان دارویی برای کودکانی که فقط اضافه وزن داشتند، انجام نشد (کودکان چاق، دارای وزن، BMI یا BMI z score بسیار بالاتری از کودکان دارای اضافه وزن هستند).
شواهد تا مارچ 2016 بهروز هستند.
کیفیت شواهد
قطعیت کلی شواهد پائین یا خیلی پائین بود، عمدتا به دلیل اینکه برای هر معیار پیامد تعداد اندکی مطالعه وجود داشت، تعداد کودکان یا نوجوانان وارد شده در مطالعات کم بودند و همچنین به دلیل اختلاف در نتایج مطالعات. علاوه بر این، بسیاری از کودکان یا نوجوانان قبل از پایان مطالعه، مطالعات را ترک کردند.