سل شکمی چیست و چرا طول مدت درمان مهم است؟
سل (tuberculosis; TB) شکمی نوعی TB است که دستگاه گوارش، صفاق (پرده حفره شکمی)، غدد لنفاوی شکمی، و به طور نادر ارگانهای توپُر شکم (کبد، لوزالمعده و طحال) را درگیر میکند. TB شکمی در کودکان و بزرگسالان به بیماری شدیدی میانجامد که میتواند منجر به عوارضی مثل پارگی روده شود و باعث مرگومیر فرد خواهد شد.
بیشتر دستورالعملهای فعلی توصیه میکنند افراد مبتلا به TB شکمی برای شش ماه درمان ضد‐سلی (antituberculous treatment; ATT) دریافت کنند، اما برخی از پزشکان به دلیل اینکه نگرانند که اگر درمان شش ماهه برای رسیدن به درمان قطعی و پیشگیری از عود این بیماری پس از درمان کافی نباشد، باید درمان را برای مدت طولانیتری ادامه دهند. رژیمهای ATT طولانیتر با مضراتی همراه هستند: ممکن است بیمار ادامه دادن درمان را سخت و مشکل ببیند؛ بیمارانی که برای مدت بیشتری دارو دریافت میکنند بیشتر در معرض عوارض جانبی ATTها قرار میگیرند؛ و هزینهای که به فرد و سیستم سلامت وارد میشود بیشتر خواهد بود.
شواهد چه چیزی را نشان میدهند؟
محققین کاکرین شواهد در دسترس را تا 2 سپتامبر 2016 مورد بررسی قرار دادند. سه کارآزمایی با مجموع 328 شرکتکننده را وارد مرور کردیم که رژیمهای ATT شش ماهه و نه ماهه را با هم مقایسه کرده بودند؛ دو کارآزمایی در هند و یکی در کره جنوبی انجام شده بود. اکثر کارآزماییها کیفیت بالایی داشتند، هر چند برای دو کارآزمایی احتمال وجود خطر سوگیری (bias) در مورد تشخیص عود بیماری وجود داشت. همه کارآزماییها شامل بزرگسالان HIV منفی مبتلا به TB در روده (TB گوارشی) بودند، و یکی از آنها شامل TB صفاقی (TB پریتوئئال) نیز میشد.
نتایج حاکی از آن بود که عود شایع نبود، اما ما مطمئن نیستیم که بین گروههای شش ماهه و نه ماهه در این رابطه تفاوتی وجود دارد یا خیر، چرا که تعداد شرکتکنندگان کم بود (شواهد با کیفیت بسیار پائین). به نظر میرسد در دستیابی به درمان قطعی، رژیمهای شش ماهه و نه ماهه با هم مشابه باشند (شواهد با کیفیت متوسط). وقوع مرگومیر در هر دو گروه شایع نبود، و تمامی مرگومیرها در چهار ماه اول دوره ATT اتفاق افتاده بودند که حاکی از آن است که طول مدت درمان روی خطر مرگومیر تاثیری ندارد. تعداد اندکی از بیماران پایبندی کمی به درمان داشتند و برخی از شرکتکنندگان دچار عوارض جانبی شدند که منجر به قطع یا تغییر درمان آنها شد، و شناسایی تفاوت بین دو گروه از این نظر امکانپذیر نبود.
به نظر میرسد از نظر تعداد افرادی که به درمان قطعی دست پیدا میکنند، رژیمهای شش ماهه و نه ماهه مشابه هم عمل میکنند. هیچ گونه شواهدی مبنی بر اینکه ایمنی درمان شش ماهه برای افراد مبتلا به TB گوارشی یا صفاقی کمتر از درمان نه ماهه باشد نیافتیم، اما هنوز نمیدانیم تفاوتی از لحاظ خطر عود بین این دو رژیم درمانی وجود دارد یا خیر. برای دادن جواب قطعی به این سوال که رژیم شش ماهه برای پیشگیری از عود به خوبی رژیم نه ماهه عمل میکند یا خیر، و نیز برای به دست آوردن اطلاعاتی در مورد درمان TB شکمی در کودکان و افراد مبتلا به HIV، به مطالعات بیشتری نیاز است.