پیشینه
بیمارانی که تحت جراحی قرار میگیرند، در معرض خطر بالای تشکیل لخته خونی در وریدها هستند. این لختههای خونی ممکن است در وریدهای عمقی پا تشکیل شوند (ترومبوز ورید عمقی (deep vein thrombosis; DVT)) یا به سمت ریهها حرکت کنند (آمبولی ریوی (pulmonary embolism; PE)). ترومبوآمبولی وریدی (venous thromboembolism; VTE) یک اصطلاح ترکیبی است برای DVT و PE. پیشگیری از تشکیل این لختههای خونی (پروفیلاکسی) پس از جراحی ممکن است خطر تشکیل لخته خونی را در ورید پس از جراحی کاهش دهد. با این حال، این مزایای بالقوه باید در برابر خطرات مرتبط با وقوع خونریزی متعادل شود. مدت بهینه پروفیلاکسی پس از تعویض کامل مفصل ران یا زانو، یا ترمیم شکستگی مفصل ران همچنان محل بحث و اختلافنظر است. انجام پروفیلاکسی با استفاده از داروهایی مانند هپارین با وزن مولکولی پائین (low‐molecular‐weight heparin) و هپارین تجزیه نشده (unfractionated heparin) (آنتیکوآگولانتها) تا زمان ترخیص از بیمارستان، به مدت حداقل هفت تا 14 روز پس از جراحی، یک اقدام بالینی رایج است. دستورالعملهای بالینی بینالمللی فعلی تمدید پروفیلاکسی را تا 35 روز پس از جراحی ارتوپدی ماژور توصیه میکنند، اما اذعان میدارند که به دلیل وجود شواهدی با کیفیت متوسط، این توصیه قدرت ضعیفی دارد. علاوه بر این، آنتیکوآگولانتهای خوراکی جدید (آنتیکوآگولانتهای مستقیم خوراکی (direct oral anticoagulants; DOAC)) مزایای بالقوهای را مانند مصرف به شکل قرصهای خوراکی به جای تزریق، عدم پایش مکرر و تداخلات دارویی کم، نشان میدهند. علاقه به این موضوع همچنان بالاست.
ویژگیهای مطالعه و نتایج کلیدی
در کل 16 مطالعه را با 24,930 شرکتکننده تصادفیسازی شده وارد کردیم (تا می 2015 بهروز است). پیامدهای اصلی مورد نظر عبارت بودند از VTE علامتدار (بروز نشانهها)، از جمله DVT و PE، و خونریزی (خونریزی شدید، غیر شدید مرتبط بالینی و خفیف). شش مطالعه هپارین را با دارونما (placebo)، یک مطالعه وارفارین (warfarin) آنتاگونیست ویتامین K (به اختصار VKA) را با دارونما، دو مطالعه DOAC را با دارونما، یک مطالعه VKA را با هپارین، پنج مطالعه DOAC را با هپارین و یک مطالعه استفاده از انواع درمانهای آنتیکوآگولانت را با دارونما مقایسه کردند. فقط سه کارآزمایی شامل شرکتکنندگانی بودند که تحت تعویض مفصل زانو قرار گرفتند، هیچ مطالعهای شامل شرکتکنندگانی نبود که تحت ترمیم شکستگی مفصل ران قرار داشتند.
برای مقایسه هپارین در برابر دارونما (شش مطالعه) هیچ تفاوتی میان بازوهای مطالعه از نظر بروز VTE علامتدار، DVT علامتدار، PE علامتدار و خونریزی شدید یافت نشد. خونریزی خفیف در گروه هپارین افزایش یافت. بروز خونریزی غیر شدید که از نظر بالینی مرتبط باشد، گزارش نشد.
مقایسه VKA در برابر دارونما (یک مطالعه) و مقایسه دارونما با آنتیکوآگولانتهای انتخاب شده بر اساس صلاحدید محققین (یک مطالعه)، هیچ تفاوتی را میان بازوهای مطالعه از نظر بروز VTE علامتدار، DVT علامتدار، PE علامتدار و خونریزی شدید نشان ندادند. وقوع خونریزی غیر شدید و خونریزی خفیف که از نظر بالینی مرتبط باشد، گزارش نشد.
برای مقایسه DOACها در برابر دارونما (دو مطالعه)، کاهش VTE علامتدار و DVT علامتدار به نفع DOAC مشاهده شد اما هیچ تفاوتی از نظر بروز PE علامتدار، خونریزی شدید، خونریزی غیر شدید مرتبط بالینی و خونریزی خفیف دیده نشد.
در مقایسه تجویز طولانیمدت VKA با تجویز طولانیمدت LMWH (یک مطالعه) هیچ تفاوتی میان بازوهای مطالعه از نظر بروز VTE علامتدار، DVT علامتدار، PE علامتدار، خونریزی شدید و خونریزی خفیف وجود نداشت. بروز خونریزی غیر شدید که از نظر بالینی مرتبط باشد، گزارش نشد.
در مقایسه تجویز طولانیمدت DOAC با تجویز طولانیمدت LMWH (پنج مطالعه) هیچ تفاوتی میان بازوهای مطالعه از نظر بروز VTE علامتدار، DVT علامتدار، PE علامتدار، خونریزی شدید، خونریزی غیر شدید مرتبط از نظر بالینی و خونریزی خفیف وجود نداشت.
کیفیت شواهد
بهطور کلی، مطالعات وارد شده از کیفیت روششناسی (methodology) خوبی برخوردار بوده، و اکثر مطالعات به دلیل طراحی و گزارشدهی مطالعه، خطر سوگیری (bias) کمی داشتند. اغلب نگرانیها ناشی از عدم گزارشدهی جزئیات خاص بود. کیفیت شواهد عموما متوسط بود، یا به این دلیل که فقط یک مطالعه در مقایسه گنجانده شد، یا به دلیل وقوع رویدادهای اندک، یا به این دلیل که وجود تفاوتهای زیاد میان یافتههای مطالعات به این معنی بود که تفسیر دادهها دشوار است. برای درک بهتر ارتباط میان VTE و تجویز طولانیمدت آنتیکوآگولانتهای خوراکی در رابطه با تعویض مفصل زانو و ترمیم شکستگی مفصل ران، همچنین پیامدهایی مانند DVT زیر زانو و بالای زانو، جراحی مجدد، عفونت زخم و بهبودی، انجام مطالعات بیشتری مورد نیاز است.