پیشینه و سوال مطالعه مروری
درد حاد پس از جراحی یک مشکل برای بیمارانی است که تحت جراحی شکمی قرار میگیرند. علاوه بر درد پس از جراحی، عوارض جانبی درمان با ضد دردها، خصوصا اوپیوئیدها (داروهای شبیه به مورفین)، باید کاهش یابند. دکسمدتومیدین یک دارو با حداقل میزان اوپیوئید است که نیاز به مصرف اوپیوئیدها را کاهش میدهد. شواهد موجود را در رابطه با اثربخشی دکسمدتومیدین در کاهش نیاز به مصرف اوپیوئیدها و پیشگیری از بروز درد حاد پس از جراحی شکمی در بزرگسالان مرور کردیم. هدف ما آن بود که میزان بیخطر بودن دکسمدتومیدین را بررسی کنیم و بدانیم که در پیشگیری از وقوع برخی از عوارض جانبی شناخته شده اوپیوئیدها، مانند تهوع و استفراغ، کاهش عملکرد رودهای و تاخیر در به حرکت درآمدن پس از جراحی شکمی، اثربخش هستند یا خیر.
ویژگیهای مطالعه
شواهد تا می 2014 بهروز است. هفت مطالعه را با 492 شرکتکننده از پنج کشور مختلف وارد کرده و 422 شرکتکننده را در آنالیزها گنجاندیم. اغلب شرکتکنندگان میانسال بودند. شرکتکنندگان اغلب بدون بیماری همراه بوده و مشکل دیگری به جز دلیل جراحی خود نداشتند. نوع جراحی برای جراحی شکمی، برنامهریزی شده بود. سه مطالعه از هفت مطالعه فقط جراحی چاقی را در نظر داشتند. شرکتکنندگان، دکسمدتومیدین را درست قبل یا حین انجام جراحی شکمی دریافت کردند. شش مطالعه، دکسمدتومیدین را با عدم درمان، و یک مطالعه کوچک، آن را با فنتانیل (یک اوپیوئید قوی) مقایسه کردند.
جستوجوی خود را در می 2015 دوباره انجام دادیم و نه مطالعه دیگر را مطابق با معیارهای خود یافتیم که در بهروزرسانی بعدی این مطالعه مروری بررسی خواهند شد. در مجموع، 13 مطالعه در انتظار طبقهبندی هستند.
نتایج کلیدی و کیفیت شواهد
اغلب مطالعاتی که دکسمدتومیدین را با عدم درمان مقایسه کردند، دریافتند که دکسمدتومیدین نیاز به مصرف اوپیوئیدها را برای درمان درد در 24 ساعت نخست پس از جراحی کاهش میدهد. در طول همان دوره مشابه، هیچ تفاوت مهمی در درد گزارش نشد، به جز یک مطالعه (80 شرکتکننده) که کاهش شدت درد را، دو ساعت پس از جراحی با دکسمدتومیدین نشان داد. سطح کیفیت شواهد بسیار پائین بود، زیرا نتایج در طول مطالعات مشابه هم نبودند، و برخی مطالعات نیز روش انجام ضعیفی داشتند. تاثیر دکسمدتومیدین بر تهوع و استفراغ پس از جراحی قابل تعیین نیست، زیرا نتایج در طول مطالعات مشابه نبودند. هیچ نتیجهگیری برای عملکرد رودهای و به حرکت درآمدن و عوارض جانبی، مانند آرامبخشی پس از جراحی، قابل ارایه نبود، زیرا دادهها ناکافی بودند. یک مطالعه با 80 شرکتکننده میزان بالایی را از کاهش فشار خون (کم، یعنی نیاز به درمان پیدا شد) در شرکتکنندگان تحت درمان با دوزهای بالای دکسمدتومیدین، در مقایسه با عدم درمان، گزارش کرد، اما دوزهای پائینتر دکسمدتومیدین در مقایسه با عدم درمان، تفاوتی نداشتند.
برای مقایسه دکسمدتومیدین در مقابل فنتانیل، دادهها ناکافی بودند و اجازه نتیجهگیری را ندادند (فقط یک مطالعه کوچک).
نتیجهگیری
بهنظر میرسید دکسمدتومیدین، در مقایسه با عدم درمان، نیاز به مصرف اوپیوئیدها را بدون بدتر کردن درد پس از جراحی شکمی در بزرگسالان کاهش میدهد. بههرحال، سطح کیفیت شواهد بسیار پائین بود، زیرا مطالعات اجرای ضعیفی داشته و نتایج در طول مطالعات مشابه نبودند. اهمیت این یافتهها برای بیماران نیز نامشخص بود، زیرا تاثیر دکسمدتومیدین بر عملکرد رودهای، به حرکت درآمدن و عوارض جانبی به درستی قابل تعیین نبودند؛ هفت مطالعه وارد شده کوچک بودند، بنابراین عوارض جانبی مرتبط با استفاده از دکسمدتومیدین ممکن است بیشتر از آن باشد که در این مطالعه مروری گزارش شده است. علاوه براین، نمیتوانیم دادههای مرتبط را از مطالعات متعدد به دست آوریم، زیرا محققان، جراحی شکمی را با دیگر انواع جراحی ترکیب کردند.