پدیده رینود (Raynaud’s phenomenon; RP) اختلالی است که به دلیل اسپاسم عروق، منجر به کاهش جریان خون به انگشتان دست و پا میشود. علائم شامل تغییر رنگ (مانند سفید شدن نوک انگشت و بعد آبی و/یا قرمز شدن)، درد، و در موارد شدید، زخمهای باز انگشتان است. سرما، استرس و ناراحتیهای عاطفی شایعترین دلایل حمله رینود هستند. هیچ بیماری زمینهای با RP اولیه ارتباط ندارد. RP ثانویه با شرایط زمینهای مانند اسکلروز سیستمیک همراه است.
این مرور بر اساس مطالعات منتشر شده تا 19 می 2017، منافع و آسیبهای مسدودکنندههای کانال کلسیم (calcium channel blockers; CCBs) را در مقایسه با دارونما (placebo) (مادهای که به نظر میرسد همان داروی فعال است اما دارای ماده فعال نیست) برای درمان بیماران مبتلا به RP ارزیابی کرد. CCBها داروهایی هستند که جریان خون را به انگشتان افزایش میدهند و معمولا بهعنوان خط اول درمان برای بیماران مبتلا به RP استفاده میشوند. هدف این مرور تعیین منافع و مضرات کلی CCBها، بر اساس دوز و نوع دارو و نوع RP (اولیه در مقابل ثانویه) بود.
ویژگیهای مطالعه
ما 38 مطالعه را با 982 فرد 18 سال و بالاتر شناسایی و انتخاب کردیم که دچار بیماری با مدت و شدت متفاوت بودند. نه مطالعه بیماران مبتلا به RP اولیه، پنج مطالعه بیماران مبتلا به RP ثانویه، و بقیه مطالعات، بیماران را با هر دو نوع RP مورد بررسی قرار دادند. مدت زمان کارآزماییها 2 تا 20 هفته بود.
این مرور چه چیزی را در مورد کاربرد CCBها در مقابل دارونما برای RP یافت؟
نویسندگان مرور دریافتند که:
‐ CCBها احتمالا تعداد، شدت، و ارزیابی کلی بیمار را از حملات رینود اندکی کاهش میدهند (شواهد با کیفیت متوسط، کاهش سطح کیفیت به دلیل عدم دقت یا ناهمگونی کاهش یافت)؛
‐ CCBها ممکن است مدت زمان و درد حملات رینود را اندکی بهبود دهند (شواهد با کیفیت پائین، به دلیل عدم دقت یا تناقض کاهش یافت)؛
‐ به دلیل کمبود دادهها و میزان بالای خروج بیماران از مطالعه، اثرات CCBها بر خطر خروج بیماران به دلیل اثرات جانبی درمان نامشخص است؛
‐ شایعترین اثرات جانبی عبارت بود از سردرد، سرگیجه، حالت تهوع، تپش قلب، و ورم مچ پا؛ و
‐ عوارض جانبی جدی (مرگ یا بستری شدن) گزارش نشد.
بهترین برآوردها در مورد آنچه که برای افراد مبتلا به RP که به مدت 2 تا 20 هفته CCBها را دریافت میکنند، رخ میدهد
هنگامیکه محققان هر دو RP اولیه و ثانویه را در نظر گرفتند، گزارش دادند 528 فردی که CCBها را مصرف کردند نسبت به کسانی که دارونما مصرف کردند، دچار شش حمله کمتر در هفته شدند. افرادی که CCB دریافت کردند، بهطور متوسط 8 حمله در هفته داشتند، در مقایسه با 14 حمله در هفته برای افرادی که دارونما دریافت کردند.
مدت زمان حملات (به دقیقه) برای افرادی که CCB یا دارونما دریافت کردند تقریبا مشابه بود. با این حال، این یافته بر اساس تعداد اندکی از افراد به دست آمد.
شدت حملات اندازهگیری شده در مقیاس 10 سانتیمتری (نمرات پائینتر نشاندهنده حملات با شدت کمتر) با CCBها، 0.62 سانتیمتر پائینتر بود؛ یعنی معادل با 6% کاهش. شدت حمله برای افرادی که CCB دریافت کردند، 6.1 سانتیمتر، در مقابل 6.7 سانتیمتر برای افرادی ارزیابی شد که دارونما دریافت کردند.
درد، در مقیاس 0 تا 10، به میزان 1.5 نقطه (15% کاهش مطلق، امتیاز پائینتر به معنی درد کمتر) با CCBها در مقایسه با دارونما کاهش یافت. افرادی که CCB دریافت کردند، نمره درد 1.6 نقطه را در مقابل نمره 3.1 نقطه برای افراد دریافت کننده دارونما گزارش گردند.
ناتوانی کلی در مقیاس 0 تا 10، در افراد دریافت کننده CCBها در مقایسه با افراد دریافت کننده دارونما 0.4 نقطه کاهش یافت (%4 کاهش مطلق، نمره پائینتر به معنی ناتوانی کمتر). افرادی که CCB دریافت کردند، نمره ناتوانی 3.5 نقطه را در مقایسه با 3.9 نقطه برای افراد دریافت کننده دارونما گزارش کردند.
از 100 نفری که CCB دریافت کردند، شش نفر بیشتر به دلیل عوارض جانبی از مطالعه خارج شدند (6% خروج بیشتر). از 100 فرد دریافت کننده CCB تعداد 25 نفر و در مقابل از 100 فرد دریافت کننده دارونما، 19 نفر از مطالعه خارج شدند.
این مرور نشان میدهد که CCBها (بهویژه داروهای کلاس دیهیدروپیریدین (dihydropyridine) از قبیل نیفدیپین (nifedipine)) در دوزهای بالاتر میتوانند برای مدیریت RP، بهویژه RP اولیه مفید باشند. هرچند شرکتکنندگانی که CCB دریافت کرده بودند، به دلیل اثرات جانبی درمان اندکی بیشتر از مطالعه خارج شدند، اثرات جانبی گزارش شده جدی نبودند.