پیشینه
در سالهای اخیر، توجه زیادی به این موضوع جلب شده که پوشیدن جورابهای فشارنده (یا «جورابهای پرواز» (flight socks)) خطر وقوع ترومبوز ورید عمقی (deep vein thrombosis; DVT، تشکیل لخته خون در پاها) و دیگر مشکلات گردش خون را در مسافران هوایی کاهش میدهد یا خیر. جورابهای ساق بلند در طول پرواز پوشیده میشوند و شبیه به مواردی است که باید پس از جراحی در تخت دراز بکشند و پوشیدن جوراب در آنها موثر شناخته شده است. جورابهای فشارنده با اعمال فشار ملایم، بهطور خاص به مچ پا، به جریان خون کمک میکنند. این فشار همراه با حرکت پا به جریان خون در وریدهای سطحی کمک میکنند تا خون به رگهای عمقی رفته و به قلب بازگردد. به این ترتیب، احتمال لخته شدن خون در وریدهای عمقی کمتر میشود، که اگر لخته به ریه منتقل شود، ممکن است مرگبار باشد.
ویژگیهای مطالعه و نتایج کلیدی
دو نویسنده مرور 12 کارآزمایی (2918 شرکتکننده) را وارد کرده و توانستند اطلاعات نه کارآزمایی را با مجموع 2637 شرکتکننده ترکیب کنند (بهروز شده تا اپریل 2020). تقریبا نیمی از شرکتکنندگان بهطور تصادفی به گروههای پوشیدن جوراب در پروازهایی که حداقل پنج ساعت طول میکشند و نیمی دیگر به نپوشیدن آنها تقسیم شدند.
هیچ کدام از مسافران مبتلا به DVT علامتدار نشدند (درد به آرامی پیشرونده در پا، تورم و افزایش دمای بدن) و بروز هیچ موردی از رویداد جدی (لخته شدن خون در ریهها (آمبولی ریه) یا مرگومیر) گزارش نشد. مسافران پس از پرواز به دقت بررسی شدند تا وجود هرگونه مشکلی در جریان خون پاها شناسایی شود، حتی اگر مسافران خود متوجه هیچ مشکلی نشده بودند. استفاده از جورابهای فشارنده باعث کاهش چشمگیر در بروز DVT بدون علامت میان مسافران هوایی شد که به گروه پوشیدن جورابهای فشارنده اختصاص یافته و با افرادی مقایسه شدند که این جورابها را نپوشیدند. این اختلاف در بروز DVT بدون علامت بین دو گروه معادل کاهش خطر از چند ده نفر در هر هزار مسافر تا دو یا سه مورد در هر هزار مسافر بود. افرادی که جورابهای فشارنده پوشیدند، تورم (ادم) کمتری نسبت به کسانی داشتند که آنها را نپوشیدند. با استفاده از جورابهای فشارنده، مسافران کمتری دچار ترومبوز ورید سطحی شدند. برخی از کارآزماییها در مورد مشکلات احتمالی ناشی از پوشیدن جوراب گزارشی را منتشر نکردند اما در گزارشهای ارائه شده، محققان اعلام کردند که جوراب فشارنده بدون ایجاد هیچ مشکلی قابل تحمل بوده است.
قابلیت اطمینان شواهد
شواهدی با قطعیت بالا نشان میدهد که مسافران خطوط هوایی با پوشیدن جورابهای فشارنده در مقایسه با عدم پوشیدن آنها، کمتر دچار DVT بدون علامت شده و شواهدی با قطعیت پائین حاکی از آن است که تورم پا کاهش مییابد. قطعیت شواهد توسط روشهای متفاوت اندازهگیری تورم محدود شد. شواهدی با قطعیت متوسط وجود دارد که ممکن است ترومبوز ورید سطحی در مسافرانی که جورابهای فشارنده را پوشیدهاند، کاهش یابد. ما نمیتوانیم تاثیر پوشیدن جوراب را بر مرگومیر، آمبولی ریه یا DVT علامتدار ارزیابی کنیم، زیرا در این کارآزماییها هیچ موردی از این حوادث رخ نداد. کارآزماییهای تصادفیسازی شده برای ارزیابی این پیامدها باید شامل تعداد زیادی از افراد باشند.