پیشینه
تالاسمی (thalassaemia) یک کمخونی ارثی ناشی از نقص تولید هموگلوبین است. ترانسفیوژن منظم خون ضروری است، بهخصوص برای فرم شدید بیماری، تالاسمی ماژور. این مسئله باعث اضافهبار آهن میشود. از آنجایی که بدن انسان شیوه فعالی برای رهایی از آهن اضافی ندارد، درمان دارویی (داروهای شلاته کننده آهن (iron‐chelating)) مورد نیاز است. چند سال پیش یک شلاته کننده خوراکی جدید آهن، دفراسیروکس (deferasirox)، معرفی شد.
سوال مطالعه مروری
آیا با توجه به اثربخشی و ایمنی، دفراسیروکس در مقایسه با دارونما (placebo) یا سایر شلاته کنندههای آهن، دفرکسامین (deferoxamine) یا دفرپیرون (deferiprone)، در افراد مبتلا به تالاسمی مزایایی دارد؟
ویژگیهای مطالعه
شواهد تا 12 آگوست 2016 بهروز است. این مرور بهروز شده شامل 16 مطالعه تصادفیسازی و کنترل شده (1807 شرکتکننده) حاوی 20 مقایسه از دفراسیروکس در برابر درمان دیگر است.
در افراد مبتلا به تالاسمی وابسته به ترانسفیوژن، دو مطالعه، دفراسیروکس با دارونما (placebo) و نه مطالعه (1251 شرکتکننده) دفراسیروکس را با درمان استاندارد دفروکسامین مقایسه کرده بودند. چهار مطالعه (205 شرکتکننده) دفراسیروکس را با دفریپرون مقایسه کرده بودند. تکمطالعههای جداگانه، دفراسیروکس و دفریپرون را بهترتیب با ترکیب دفراسیروکس و دفریپرون (40 شرکتکننده)، ترکیب دفراسیروکس و دفروکسامین با دفروکسامین بهتنهایی (94 شرکتکننده) و ترکیب دفراسیروکس و دفریپرون با ترکیب دفریپرون و دفروکسامین (96 شرکتکننده) مقایسه کرده بودند.
در افراد مبتلا به تالاسمی غیر‐وابسته به ترانسفیوژن (افرادی که نیازی به ترانسفیوژنهای خون بهطور منظم ندارند)، یک مطالعه (166 شرکتکننده) دفراسیروکس را با دارونما مقایسه کرده بود. مدت مطالعات وارد شده از 12 روز تا دو سال متغیر بود.
نتایج کلیدی
دو مطالعه، که دفراسیروکس را با دارونما در گروه افراد مبتلا به تالاسمی وابسته به ترانسفیوژن مقایسه کرده بود، نشان دادند دفراسیروکس در حذف آهن موثر است. در نه مطالعه دیگر، دفراسیروکس با درمان استاندارد دفروکسامین مقایسه شد. اثربخشی مشابه، بسته به دوزهای مقایسهای دو دارو، بهنظر امکانپذیر میرسد. این موضوع نیاز به تایید دارد که این امر در طولانیمدت به بهبود مشابه در پیامدهای مهم برای بیمار منجر میشود. ایمنی دفراسیروکس قابل قبول بود؛ با این حال، به دلیل تعداد محدود شرکتکنندگان و مدت زمان نسبتا کوتاه این مطالعات، عوارض جانبی نادر یا عوارض طولانیمدت نمیتوانند به اندازه کافی مورد بررسی قرار بگیرند. رضایتمندی بیماران با دفراسیروکس میان افرادی که قبلا تحت درمان با دفرکسامین قرار گرفته بودند، بهتر بود. نرخ قطع مصرف برای هر دو دارو مشابه بود. دفراسیروکس ممکن است یک جایگزین برای افرادی باشد که عدم تحمل نسبت به دفروکسامین یا پایبندی ضعیفی به آن دارند. در افرادی که تمایل به دفراسیروکس دارند، باید مزایا و خطرات بالقوه را مورد بحث قرار داد.
یک مطالعه (41 شرکتکننده) گزارش کرد که میان مبتلایان به تالاسمی وابسته به ترانسفیوژن، در هنگام درمان با دفریپرون نسبت به دفراسیروکس، تعداد بیشتری دچار درد مفصلی میشوند، اما با توجه به تعداد زیاد انواع مختلف حوادث جانبی گزارش شده و مقایسه شده، این نتیجه ممکن است شانسی باشد. یک مطالعه نشان داد که پایبندی به درمان در زمان درمان با شلاتورهای خوراکی دفراسیروکس و دفریپرون نسبت به ترکیب دفریپرون و دفروکسامین، بیشتر است، اما هیچ شرکتکنندهای این مطالعه را ترک نکرد. هیچ شواهدی مبنی بر وجود تفاوت در مقایسه داروهای دفراسیروکس یا دفریپرون به تنهایی با ترکیب داروهای دفراسیروکس و دفریپرون یا ترکیب دفراسیروکس و دفروکسامین و دفروکسامین به تنهایی نیافتیم، اما تعداد افراد حاضر در مطالعات کم و دادههای موجود بسیار محدود بودند.
یک مطالعه در افراد مبتلا به تالاسمی غیر‐وابسته به ترانسفیوژن نشان داد دفراسیروکس در کاهش فریتین سرم و غلظت آهن کبدی در مقایسه با دارونما بهتر بود. با این حال، شواهدی در مورد تاثیر بر پیامدهای مهم برای بیمار یا دادههای ایمنی طولانیمدت در این جمعیت وجود ندارد.
کیفیت شواهد
کیفیت مطالعات وارد شده که به مقایسه دفراسیروکس با دفرکسامین در افراد مبتلا به تالاسمی وابسته به ترانسفیوژن میپرداختند، متوسط تا پائین بود که عمدتا ناشی از این بود که محققان و شرکتکنندگان میدانستند کدام مداخلات اختصاص به کدام شرکتکنندگان دارد، تعداد اندک شرکتکنندگان در مطالعات و استفاده از مارکرهای جایگزین (اندازهگیریهای استفاده شده به جای یک نقطه پایانی بالینی مهم) به جای پیامدهای مهم برای بیمار، بود. بر اساس نتایج فقط یک مطالعه کوچک، برای مقایسه دفراسیروکس با دارونما در افراد مبتلا به تالاسمی غیر‐وابسته به ترانسفیوژن، کیفیت شواهد متوسط تا بسیار پائین بود. برای مقایسههای دیگر، کیفیت شواهد پائین تا بسیار پائین بود، که عمدتا به دلیل تعداد حتی کمتر شرکتکنندگان بود. بهطور ایدهآل، مطالعات تصادفیسازی شده بیشتر با توجه پیامدهای مهم برای بیمار، و طولانیمدت و حوادث جانبی معدود باید انجام شود.