موضوع چیست؟
تخمین زده میشود که بیش از 8.1 بیلیون نفر در سراسر جهان در رژیم غذایی خود به میزان کافی ید (iodine) دریافت نمیکنند. این امر آنها را در معرض خطر ابتلا به کمبود ید قرار میدهد، ید یک ماده مغذی ضروری است که در مقادیر اندک برای ساخت هورمون تیروئید (thyroid hormones) در بدن مورد نیاز است. سازمان جهانی بهداشت (WHO) توصیه میکند که ید برای پیشگیری از مشکلاتی که به دنبال کمبود ید بروز میکنند، به نمک افزوده شود. زنان باردار یا شیرده به مقادیر بیشتری از ید نیاز دارند که به این دلیل آنها را در معرض خطر بالاتری از نظر ابتلا به کمبود ید قرار میدهد. شیر موجود در پستان برای نوزاد حاوی ید است.
چرا این موضوع مهم است؟
از آنجایی که هورمونهای تیروئیدی که توسط مادر ساخته میشود (و توسط نوزاد به موازات پیشروی بارداری) برای رشد و تکامل نوزاد و تنظیم و تکامل مغز و سیستم عصبی او ضروری است، کارکرد تیروئید در دوره بارداری افزایش مییابد. بافتهای عصبی از هفته دوم بارداری شروع به تکامل میکنند. اگر ذخایر ید در بدن زنان در دوره بارداری محدود باشد یا نوزادان در طول دوره کودکی مقادیر بسیار کمی از این ماده را دریافت کنند، آنگاه آسیب حاصله ممکن است برگشتناپذیر (irreversible) باشد. پژوهشها نشان میدهد کمبود شدید ید میتواند رشد فیزیکی نرمال کودکان را دچار وقفه کرده و نیز روند نرمال تکاملی مغز را دچار آسیب نموده و منجر به کاهش ضریب هوشی (intelligence quotients) شود. اطلاعات کمتری درباره عواقب کمبود خفیف یا متوسط ید وجود دارد. مقادیر بسیار زیاد ید نیز میتواند به مادران و نوزادان آسیب رسانده و تاثیرات منفی (به عنوان مثال ایجاد پرکاری تیروئید) روی آنها بر جای بگذارد.
اگرچه نمک منبع اصلی متداول برای دریافت ید است، گروههای متخصص پزشکی توصیه میکنند که زنان در بسیاری از کشورها برای کمک به اطمینان از تامین نیاز ایشان به ید، حین بارداری و پس از آن از مکملهای ید استفاده کنند.
ما چه شواهدی به دست آوردیم؟
در نوامبر 2016 برای دستیابی به شواهد به جستوجو پرداخته و 14 کارآزمایی تصادفیسازی و کنترل شده را درباره مکملهای ید در اشکال قرص، کپسول و قطره یا به صورت تزریقی پیش، حین و پس از بارداری شناسایی کردیم. از یافتههای به دست آمده از یازده کارآزمایی با بیش از 2700 زن در این مرور استفاده شد. هشت کارآزمایی به مقایسه ید با عدم درمان یا یک دارونما (placebo) و سه کارآزمایی به مقایسه ید به صورت ترکیب شده با سایر ویتامینها و مواد معدنی در برابر ویتامینها و مواد معدنی به تنهایی پرداخته بودند.
احتمال بروز تاثیر ناخواسته هیپرتیروئیدیسم (hyperthyroidism) (پرکاری غده تیروئید) پس از زایمان (سه کارآزمایی، 543 زن) در زنانی که مکملهای ید دریافت کرده بودند کمتر، اما احتمال ابتلا به تهوع یا استفراغ در دوره بارداری (یک کارآزمایی، 76 زن) در این گروه در مقایسه با زنانی که ید دریافت نکرده بودند، بیشتر بود. یک کارآزمایی (365 زن) هیچ تفاوتی را از نظر تعداد زنان مبتلا شده به پرکاری غده تیروئید (overactive thyroid gland) در دوره بارداری به دست نداد. تعداد زنان مبتلا شده به کمکاری غده تیروئید (underactive thyroid gland (hypothyroidism)) در زنانی که ید دریافت کرده بودند، حین بارداری (یک کارآزمایی، 365 زن) یا پس از تولد نوزاد (سه کارآزمایی شامل 540 زن) به طور شفاف تفاوتی نداشت. تعداد مشابهی از زنان حین بارداری (یک کارآزمایی، 359 زن) و پس از تولد نوزاد (سه کارآزمایی، 397 زن) دچار افزایش سطح آنتیبادیهای تیروئید (thyroid antibodies) شدند. ما هیچ تفاوتی میان زنانی که مکملهای حاوی ید دریافت کرده بودند و آنهایی که دریافت نکرده بودند به لحاظ زایمان زودرس (preterm births) (دو کارآزمایی، 376 زن)، یا مرگومیرهای بدو تولد (دو کارازمایی، 457 زن)، وزن پائین هنگام تولد (دو کارآزمایی، 377 زن)، نوزادان متولد شده با کمکاری غده تیروئید (دو کارآزمایی، 260 زن) یا با آنتیبادیهای تیروئید افزایش یافته (یک کارآزمایی،108 نوزاد) به دست نیاوردیم.
کیفیت شواهد عمدتا به دلیل محدود بودن تعداد کارآزماییهای مربوط به هر پیامد یا محدودیتهای مربوط به طرح مطالعه پائین تا بسیار پائین بود. بیشتر یافتهها از یک یا دو کارآزمایی به دست آمده بودند و تعداد کمی از زنان را شامل میشدند. این بدان معناست که ما به نتایج اطمینان کامل نداریم.
این یافتهها چه معنایی دارد؟
مزایا و مضرات بالقوه هر نوع مداخله باید به عنوان بخشی از فرآیند تصمیمگیری درباره استفاده یا عدم استفاده از آن سنجیده شود. مرور کاکرین ما خلاصهای از شواهد را به دست داد اما دادهها برای هرگونه نتیجهگیری معنیدار درباره مزایا و مضرات مکمل روتین ید در زنان پیش، حین یا پس از بارداری کافی نبود. اطلاعات محدودی که ما به دست آوردیم نشان میدهد مکمل ید دارای مزایا و خطراتی است. پژوهش بیشتر، تاثیرات و ایمنی این مداخله را آشکار خواهد کرد. پژوهشهای آتی بهتر است از طرحهای کارآزمایی تصادفیسازی و کنترل شدهای استفاده نمایند که کاربردی و اخلاقمدار بوده و پیامدهای استفاده شده در این مرور را دربرگیرند.