چرا این سوال مهم است؟
اگر ریههای نوزادانی که زودتر از موعد به دنیا میآیند (پیش از هفته 37 بارداری) رشد کافی نداشته باشند، دچار مشکلات تنفسی میشوند. تا نیمی از نوزادانی که پیش از 28 هفته به دنیا میآیند، و یک‐سوم نوزادانی که پیش از 32 هفته متولد میشوند، دچار مشکلات تنفسی شده و بسیاری از آنها زنده نمیمانند. سایر نوزادان ممکن است به دلیل کمبود اکسیژن ناشی از مشکلات تنفسی در بدو تولد، دچار ناتوانی شوند.
در زنانی که ممکن است در معرض خطر زایمان زودرس قرار داشته باشند، میتوان از کورتیکواستروئیدها (corticosteroids) استفاده کرد تا از بروز مشکلات تنفسی در نوزادان در بدو تولد آنها پیشگیری شود. کورتیکواستروئیدها داروهای ضد‐التهابی هستند که به بلوغ ریههای نوزاد در زمان تولد کمک میکنند. این داروها معمولا برای زنان در معرض خطر زایمان زودرس، بهصورت دو بار تزریق، تجویز میشود، هرچند که میتوان آنها را پیش از زایمان زودرس برنامهریزی شده نیز تجویز و در برخی موارد دوره درمان را تکرار کرد.
برای آگاهی از مزایا و خطرات تجویز کورتیکواستروئیدها در زنان در معرض خطر زایمان زودرس، شواهد حاصل از مطالعات پژوهشی را مرور کردیم.
ما شواهد را چگونه شناسایی و ارزیابی کردیم؟
ما در منابع علمی پزشکی برای یافتن مطالعاتی جستوجو کردیم که به مقایسه تاثیرات کورتیکواستروئیدها در برابر موارد زیر پرداختند:
• درمان با دارونما (placebo) (قرص ساختگی)؛ یا
• عدم درمان.
ما نتایج را با هم مقایسه کرده و شواهد حاصل از همه مطالعات را خلاصه کردیم. اطمینان خود را به شواهد، بر اساس عواملی مانند روشهای انجام و حجم نمونه مطالعات، و ثبات یافتهها در طول مطالعات، ارزیابی کردیم.
ما چه چیزی را یافتیم؟
ما 27 مطالعه را پیدا کردیم که شامل 11,272 زن و 11,925 نوزاد بودند. این مطالعات در 21 کشور مختلف انجام شدند، که شامل کشورهایی با درآمد بالا، متوسط و پائین بودند.
سلامت نوزاد
شواهدی قوی نشان میدهند که کورتیکواستروئیدها:
‐ مرگومیرهای پریناتال را کاهش میدهند (تعداد موارد مردهزایی و نوزادانی که در 28 روز اول زندگیشان فوت میکنند)؛
‐ منجر به کاهش مرگومیرهای نئوناتال میشوند (تعداد نوزادانی که در 28 روز اول زندگی میمیرند)؛
‐ مشکلات جدی تنفسی را در نخستین ساعات تولد کاهش میدهد؛
‐ تاثیری اندک یا عدم تاثیر بر وزن هنگام تولد نوزادان دارد.
کورتیکواستروئیدها احتمالا خطر موارد زیر را کاهش میدهند:
‐ خونریزی داخل مغزی؛
‐ تاخیر در رشد و تکامل در مراحل بعدی زندگی کودک.
ما نسبت به این دو یافته فقط اطمینان متوسطی داریم، چرا که:
‐ نوزادان شرکتکننده در مطالعات ممکن است نماینده تمام نوزادانی نباشند که نارس به دنیا میآیند؛ یا
‐ مطالعات ممکن است با روشهایی انجام شده باشند که منجر به بروز اشتباهاتی در نتایج آنها شوند.
سلامت مادر
شواهد نشان میدهد که کورتیکواستروئیدها احتمالا تاثیری بر خطر موارد زیر ندارند:
‐ مرگومیر مادران پس از زایمان؛
‐ ابتلا به کوریوآمنیونیت (chorioamnionitis) (التهاب یا عفونت بافتهایی که در دوران بارداری کودک را احاطه میکنند)؛
‐ ابتلا به اندومتریت (endometritis) (التهاب پوشش داخلی رحم).
ما نسبت به این سه یافته اطمینان متوسطی داریم زیرا مبتنی بر تعداد اندکی از عوارض هستند. تا زمانی که شواهد بیشتری را از زنان بیشتری بهدست بیاوریم، نمیتوانیم مطمئن باشیم که هیچ تفاوتی در خطر وجود ندارد.
ما شواهد کمی را در رابطه با موارد زیر پیدا کردیم:
‐ زنانی که بارداری چند‐قلویی داشتند؛ زنان مبتلا به فشار خون بالا؛ یا زنانی که در آنها غشاهای اطراف کودک زودهنگام پاره شدند؛
‐ تاثیرات کورتیکواستروئیدها بر نوزادانی که نارس به دنیا میآیند در برابر نوزادانی که بسیار نارس متولد شدند؛
‐ دوزهای مختلف کورتیکواستروئیدها.
این بدان معناست که نمیتوانیم مطمئن باشیم یافتههای این مرور قابل تعمیم به همه زنان و نوزادان در معرض خطر زایمان زودرس باشند. همچنین نمیتوانیم تعیین کنیم که کدام دوز کورتیکواستروئیدها، بهترین عملکرد را دارد.
این یافتهها چه معنایی دارند؟
کورتیکواستروئیدهایی که برای زنان در معرض خطر زایمان زودرس تجویز میشوند، این احتمال را که نوزادان آنها پس از تولد بتوانند نفس بکشند و زنده بمانند، بهبود میبخشند.
شواهد موجود حاکی از آن است که کورتیکواستروئیدها احتمالا خطری برای کودک یا مادر ندارند. شواهد بیشتری درباره موارد زیر مورد نیاز است:
‐ آیا کورتیکواستروئیدها برای زنانی که بارداری چند‐قلویی یا فشار خون بالا دارند، متفاوت عمل میکنند یا خیر؛
‐ آیا مزایا و خطرات کورتیکواستروئیدها برای نوزادان خیلی نارس، یا کمتر نارس، یکسان است یا خیر؛
‐ چه دوزی از کورتیکواستروئیدها بهترین عملکرد را دارد.
این مرور تا چه زمانی بهروز است؟
شواهد در این مرور کاکرین تا سپتامبر 2020 بهروز است.
خلاصه تصویری را از برخی از نتایج حاصل از این مرور میتوان در اینجا یافت.