پیامهای کلیدی
‐ به نظر میرسد پس از شش ماه درمان، داروهایی تحت عنوان «بیولوژیک» برای پاک کردن لکههای پسوریازیس روی پوست بهترین کارآیی را از خود نشان میدهند.
‐ برای ارزیابی فواید و مضرات بالقوه درمان طولانیمدتتر با داروهای خوراکی یا تزریقی درمان پسوریازیس، انجام مطالعات طولانیمدتتر مورد نیاز است.
‐ برای مقایسه مستقیم این نوع داروها در مقابل یکدیگر، انجام مطالعات بیشتری ضروری است.
پسوریازیس چیست؟
پسوریازیس یک بیماری سیستم ایمنی است که پوست، و گاهی، مفاصل را تحت تاثیر قرار میدهد. در این بیماری تولید سلولهای جدید پوستی تسریع میشود، بهطوری که لکههای برجستهای به نام «پلاک (plaque)» روی پوست شکل میگیرند. پلاکها همچنین میتوانند فلس‐مانند (flaky)، پوستهپوسته (scaly)، خارشدار بوده و به رنگ قرمز روی پوست سفید، و به صورت لکههای تیرهتر روی پوستهای تیرهتر ظاهر شوند. پلاک پسوریازیس (plaque psoriasis) شایعترین شکل پسوریازیس محسوب میشود.
پسوریازیس چگونه درمان میشود؟
درمان پسوریازیس بستگی دارد به شدت نشانههای آن. حدود 10% تا 20% از افراد مبتلا به پسوریازیس با شدت متوسط یا شدید برای کمک به کنترل پسوریازیس خود باید از داروهایی استفاده کنند که بر سیستم ایمنی آنها تاثیر میگذارد. این داروها را درمانهای سیستمیک مینامند، چرا که کل بدن را متاثر میکنند. آنها معمولا به صورت خوراکی یا تزریقی تجویز میشوند.
چرا این مرور کاکرین را انجام دادیم؟
سه نوع داروی سیستمیک مختلف برای درمان پسوریازیس وجود دارد:
‐ «بیولوژیکها» ‐ پروتئینهایی، مانند آنتیبادیها، که بر اینترلوکینها و سیتوکینها (بخشهایی از سیستم ایمنی که نحوه رفتار سلولها را تعیین میکنند) تاثیر میگذارند؛
‐ مولکولهای کوچک ‐ ترکیبات آلی که سلولهای ایمنی را متاثر میکنند؛ نمونههای آن شامل اپریمیلاست (apremilast) است؛ و
‐ داروهای غیر بیولوژیکی ‐ داروهایی که مدت زمان طولانی است برای درمان پسوریازیس تجویز میشوند، مانند متوتروکسات، سیکلوسپورین، و رتینوئیدها.
هدف آن بود که اطلاعاتی را در مورد فواید و مضرات احتمالی مصرف داروهای سیستمیک برای درمان پسوریازیس کسب کنیم، و ببینیم برخی از داروها بهتر از دیگر عوامل عمل میکنند یا خیر.
ما چه کاری را انجام دادیم؟
به دنبال مطالعاتی بودیم که داروهای سیستمیک را برای درمان پلاک پسوریازیس تست کردند.
این مرور تا چه زمانی بهروز است؟
شواهد منتشر شده را تا اکتبر 2022 وارد کردیم.
ما به چه نتایجی رسیدیم؟
از زمان آخرین جستوجوی خود (اکتبر 2022)، تعداد 179 مطالعه را، شامل 12 مطالعه جدید، یافتیم. این مطالعات 20 داروی مختلف را آزمایش کردند، که 62,339 بزرگسال مبتلا به پسوریازیس (میانگین سنی 44.6 سال) را تحت پوشش قرار داده و از دو تا شش ماه طول کشیدند. از 149 مطالعهای که منبع تامین مالی خود را گزارش کردند، یک شرکت داروسازی بودجه 138 مطالعه را تامین کرده و 11 مطالعه توسط سازمانهای غیر تجاری یا موسسات دانشگاهی حمایت مالی شدند.
بیشتر مطالعات، داروی سیستمیک را در مقابل دارونما (placebo) (درمان ساختگی که حاوی هیچ ماده دارویی نیست اما شبیه به داروی مورد آزمایش به نظر میرسد) مقایسه کردند. آنها از یک مقیاس اندازهگیری رایج به نام PASI (شاخص ناحیه و شدت پسوریازیس (psoriasis area and severity index)) برای مقایسه میزان پاکسازی پلاکهای پسوریازیس از روی پوست توسط هر دارو استفاده کرده، و به دنبال بهبودی 90% بودند (موسوم به «PASI 90»). مطالعات اندکی بهزیستی (well‐being) شرکتکنندگان را گزارش کردند.
تمامی داروها را با استفاده از یک روش ریاضی به نام متاآنالیز شبکه (network meta‐analysis)، با یکدیگر مقایسه کردیم.
نتایج اصلی مرور ما چه هستند؟
همه داروهای آزمایش شده، برای درمان پسوریازیس بهتر از دارونما عمل کردند (که به صورت بهبودی 90% در PASI اندازهگیری شد).
داروهای بیولوژیکی (که اینترلوکینهای 17، 23 و 12/23، و سیتوکین TNF‐آلفا را هدف قرار میدهند) پسوریازیس را بهتر از داروهای غیر بیولوژیکی درمان کردند.
چهار داروی بیولوژیکی در مقایسه با دارونما، بهترین عملکرد را برای درمان پسوریازیس داشتند، با اندکی تفاوت بین آنها:
‐ اینفلیکسیماب (TNF‐آلفا را هدف قرار میدهد)؛
‐ ایکسیکیزوماب و بیمکیزوماب (اینترلوکین‐17 را هدف قرار میدهند)؛ و
‐ ریسانکیزوماب (اینترلوکین‐23 را هدف قرار میدهد).
هیچ تفاوت قابلتوجهی را در تعداد عوارض ناخواسته جدی برای همه داروهای سیستمیک آزمایش شده، در مقایسه با دارونما، نیافتیم. با این حال، مطالعات بهطور همسو و سازگاری نتایج مربوط به بیخطری (safety) مصرف دارو را، مانند عوارض ناخواسته جدی، گزارش نکردند. بنابراین نتوانستیم یک پروفایل خطر قابل اعتمادی را برای داروهای سیستمیک ایجاد کنیم.
محدودیتهای شواهد
به نتایج خود در مورد چهار داروی بیولوژیک (اینفلیکسیماب، ایکسیکیزوماب، بیمکیزوماب و ریسانکیزوماب) که بهترین عملکرد را برای درمان پسوریازیس داشتند، اطمینان داریم. به دلیل تعداد اندک عوارض ناخواسته جدی گزارش شده، به نتایج به دست آمده در مورد آنها اعتماد کمتری داریم.
همچنین به دلیل نگرانی در مورد نحوه انجام برخی از مطالعات، به نتایج مربوط به داروهای غیر بیولوژیکی اعتماد چندانی نداریم. انجام پژوهشهای بیشتر به احتمال زیاد این نتایج را تغییر خواهند داد.
مطالعات زیادی را برای برخی از 20 داروی موجود در مرور خود پیدا نکردیم. شرکتکنندگان در مطالعات اغلب در ابتدای مطالعه مبتلا به پسوریازیس شدید بودند، بنابراین ممکن است نتایج ما برای افرادی که پسوریازیس آنها شدت کمتری دارد، مفید نباشند. یافتههای به دست آمده فقط به درمان با داروهای سیستمیک حداکثر تا شش ماه مربوط میشوند.
یادداشت سردبیری: این یک مرور سیستماتیک پویا و زنده (living systematic review) است. مرورهای سیستماتیک پویا، یک رویکرد جدید برای بهروزرسانی مرور است، که در آن مطالعه مروری بهطور مستمر بهروز شده، و شواهد مرتبط جدید به محض در دسترس قرار گرفتن، در آن ادغام میشوند. لطفا برای آگاهی از آخرین وضعیت این مطالعه مروری به بانک اطلاعاتی مرورهای سیستماتیک کاکرین (Cochrane Database of Systematic Reviews) مراجعه کنید.